Probiyotikler, yeterli miktarda tüketildiklerinde konakçıya fayda sağlayabilen canlı mikroorganizmalar olarak tanımlanır. Son yıllarda probiyotiklere olan ilginin artmasıyla birlikte piyasada farklı içeriklere, suşlara ve kullanım özelliklerine sahip pek çok ürün bulunmaktadır. Bu çeşitlilik, tüketicilerin “Probiyotik takviyesi nasıl seçilir?” sorusuna yanıt aramasına neden olmaktadır.

Probiyotik takviyesi seçerken yalnızca ürünün adına veya ambalajına bakmak yerine; içerdiği mikroorganizma türleri ve suşları, canlı mikroorganizma miktarı, saklama koşulları ve ürünün kalite özellikleri gibi farklı kriterlerin birlikte değerlendirilmesi önemlidir.¹

Probiyotik Nedir?

Probiyotikler, belirli türlere ait canlı mikroorganizmalardır. Doğal olarak bazı fermente gıdalarda bulunabilecekleri gibi takviye edici gıda şeklinde de tüketiciye sunulabilirler.²

Yoğurt, kefir ve bazı fermente ürünler probiyotik mikroorganizmalar içerebilir. Bununla birlikte probiyotik takviyeleri, farklı mikroorganizma türleri, suşlar ve miktarlar kullanılarak hazırlanabilir.

Probiyotik Takviyesi Seçerken Neden İçeriğe Dikkat Edilmelidir?

Her probiyotik ürünün içeriği ve formülasyonu aynı değildir. Ürünler arasında;

• Kullanılan mikroorganizma türleri,

• İçerikte bulunan suşlar,

• Canlı mikroorganizma miktarı,

• Formülasyon özellikleri,

• Saklama koşulları

gibi konularda farklılıklar görülebilir.³

Bu nedenle probiyotik takviyesi seçerken ürün etiketinin dikkatli bir şekilde incelenmesi önem taşır.

Probiyotik Suşu Nedir?

Probiyotik ürünlerin etiketlerinde sıklıkla “suş” ifadesiyle karşılaşılır. Suş, aynı mikroorganizma türü içerisinde yer alan belirli bir alt grubu ifade eder.

Örneğin:

• Lactobacillus rhamnosus GG

• Lactobacillus acidophilus NCFM

• Bifidobacterium lactis BB-12

ifadelerinde bulunan harf ve rakam kombinasyonları belirli suşları tanımlar.¹

Probiyotiklerle ilgili bilimsel çalışmalarda yalnızca mikroorganizmanın türü değil, kullanılan suş da dikkate alınmaktadır. Bu nedenle ürün etiketinde mikroorganizmanın tam adının ve mümkünse suş bilgisinin açıkça belirtilmesi önemli bir değerlendirme kriteridir.

Tek Suşlu ve Çoklu Suşlu Probiyotikler Arasındaki Fark Nedir?

Probiyotik takviyeleri yalnızca tek bir suş içerebildiği gibi birden fazla mikroorganizma türü veya suşun bir arada bulunduğu formüllere de sahip olabilir.

Tek Suşlu Ürünler

Tek suşlu ürünlerde yalnızca bir mikroorganizma suşu bulunur.

Çoklu Suşlu Ürünler

Çoklu suşlu ürünler ise birden fazla probiyotik türünün veya suşunun bir arada kullanıldığı ürünlerdir.

Hangi ürünün tercih edileceği; ürünün içeriğine, kullanım amacına ve bireysel tercihlere göre değişebilir. Bu nedenle seçim yaparken ürün etiketindeki içerik bilgilerinin dikkatle incelenmesi önemlidir.⁴

Canlı Mikroorganizma Sayısı Neden Önemlidir?

Probiyotik ürünlerin etiketlerinde sıklıkla “CFU” (Colony Forming Unit), yani “Koloni Oluşturan Birim” ifadesine yer verilir.

CFU değeri, belirli bir ürün miktarında bulunan canlı ve çoğalabilen mikroorganizmaların sayısını ifade eder.⁵

Piyasadaki probiyotik ürünlerde;

• 1 milyar CFU,

• 5 milyar CFU,

• 10 milyar CFU ve üzeri

gibi farklı değerlerle karşılaşmak mümkündür.

Ancak yalnızca CFU miktarının yüksek olması, bir probiyotik ürününü değerlendirmek için tek başına yeterli değildir. Mikroorganizmanın türü ve suşu, üretim koşulları ve ürünün saklanma şekli gibi diğer özellikler de dikkate alınmalıdır.⁵

Etikette Belirtilen CFU Değeri Ne Anlama Gelir?

Probiyotik ürünlerde belirtilen CFU değerinin hangi aşamadaki canlı mikroorganizma miktarını ifade ettiğine dikkat etmek gerekir.

Bazı ürünlerde belirtilen değer:

• Üretim sırasında mevcut olan miktarı,

• Son kullanma tarihine kadar garanti edilen miktarı

gösterebilir.

Bu nedenle ürün etiketindeki açıklamaların ve üreticinin kullanım bilgilerine ilişkin yönlendirmelerinin dikkatle incelenmesi faydalı olabilir.³

Saklama Koşulları Neden Önemlidir?

Probiyotikler canlı mikroorganizmalar içerdiğinden, uygun saklama koşulları ürünün stabilitesinin korunmasında önemli bir rol oynar. Isı, nem ve ışık gibi çevresel koşullar, mikroorganizmaların canlılığını ve ürünün stabilitesini etkileyebilir.¹

Bu nedenle ürünün;

• Etiket üzerinde belirtilen sıcaklık aralığında saklanması,

• Nemden uzak tutulması,

• Doğrudan güneş ışığına maruz bırakılmaması

önemlidir.

Buzdolabında Saklanması Gereken ve Gerekmeyen Ürünler

Bazı probiyotik ürünlerin soğuk zincirde muhafaza edilmesi gerekirken, bazı ürünler özel üretim ve stabilizasyon teknolojileri sayesinde oda sıcaklığında saklanabilecek şekilde geliştirilebilir.

Bu nedenle satın alınan probiyotik ürünün saklama talimatlarının mutlaka kontrol edilmesi gerekir. Ürünün üretici tarafından belirtilen koşulların dışında saklanması, içerdiği mikroorganizmaların stabilitesini etkileyebilir.⁶

Probiyotik Takviyesi Seçerken Başka Nelere Dikkat Edilmelidir?

Bir probiyotik ürün seçerken aşağıdaki özellikler gözden geçirilebilir:

• İçerdiği mikroorganizma türleri,

• Suş isimlerinin açık ve eksiksiz şekilde belirtilmesi,

• Canlı mikroorganizma miktarı (CFU),

• Son kullanma tarihi,

• Saklama koşulları,

• Etiket bilgilerinin açık ve anlaşılır olması.

Bunların yanı sıra ürünün güvenilir üretim standartlarına uygun şekilde üretilmiş olması da değerlendirmeye alınabilecek kriterlerden biridir.³

Dengeli Beslenme ve Probiyotikler

Probiyotik takviyeleri değerlendirilirken dengeli ve çeşitli beslenmenin sağlıklı yaşamın temel unsurlarından biri olduğu unutulmamalıdır. Sebze, meyve, tam tahıl, baklagiller ve fermente gıdaları içeren çeşitli bir beslenme düzeni, günlük beslenme alışkanlıklarının önemli bir parçasını oluşturur.²

Probiyotik içeren ürünler ise kişisel tercihlere ve ihtiyaçlara göre günlük rutinin bir parçası olarak değerlendirilebilir. Bir ürün seçerken içerik bilgileri, suş özellikleri, canlı mikroorganizma miktarı ve saklama koşulları gibi kriterlerin birlikte incelenmesi, daha bilinçli bir değerlendirme yapılmasına yardımcı olabilir.

Kaynakça

1. International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics (ISAPP). What Are Probiotics? https://isappscience.org/resource/what-is-a-probiotic

2. World Gastroenterology Organisation. Probiotics and Prebiotics Guidelines. https://www.worldgastroenterology.org/guidelines/probiotics-and-prebiotics

3. International Probiotics Association (IPA), & Council for Responsible Nutrition (CRN). (2017). Best practices guidelines for probiotics. International Probiotics Association. https://ipa-biotics.org/resources/guidelines/2017-best-practices-guidelines/ 

4. National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). Probiotics: What You Need To Know. https://www.nccih.nih.gov/health/probiotics-what-you-need-to-know

5. Food and Agriculture Organization (FAO) & World Health Organization (WHO). Guidelines for the Evaluation of Probiotics in Food. https://www.fao.org/3/a0512e/a0512e.pdf